Kala Paisa, Kale Shrimant, Kali Arthvyavastha by Dr Adik B R , Dt १५ th June २०११

काळा पैसा, काळे श्रीमंत, काळी अर्थव्यवस्था

डाॅ  आदिक बी  आर 

१५ जून २०११

प्रत्यक्ष आणि अप्रयक्ष कराची चुकवेगिरी करून मिळविलेला असतो तो काळा पैसा  अमाप प्रमाणात कर चुकवेगिरी करून श्रीमंत होतात ते काळे श्रीमंत आणि काळया पैशाच्या जोरावर व्यवहार करणारी संबंध व्यवस्था ही काळी अर्थव्यवस्था  सध्या भारतात या काळा पैसा, काळे श्रीमंत आणि काळया बेकायदेशीर अर्थव्यवस्थेच्या विरूध्द्  जनतेमध्ये प्रचंड असंतोष निAमाण झाला आहे   या असंतोषावर स्वार होऊनच अण्णा हजारे आणि रामदेवबाबा लढत आहेत  या दोन्ही व्यक्तींमध्ये, त्यांच्या उदिष्टांमध्ये, आंदोलनांच्या पध्द्तीमध्ये आणि अनुयायांमध्ये फरक आहे  परंतु भ्रष्टाचार आणि काळया पैशाविरूध्द् त्यांनी सुरू केलेला लढा मात्र लोकप्रिय होत आहे  या निमीत्ताने एकूणच काळा पैसा आणि काळया अर्थव्यवस्थेवर टाकलेला हा प्रकाशझोत काळा पैसा आणि काळे श्रीमंत 

कोणत्याही व्यक्तीला संपत्ती, उत्पादन, नोकरी धंदा सेवा याव्दारे उत्पन्न मिळत असते  समाजाचा गाडा व्यवस्थित चालावा व प्रगती करता यावी यासाठी विविध माAगांनी मिळणाÅया उत्पन्नावर सरकारकडून कर आकारले जातात  कोणाही व्यक्तीने कोणत्याही माAगाने मिळणाÅया मिळकतीवर किंवा उत्पन्नावर विहीत कर भरला नाही ते काळे उत्पन्न ठरते  कर चुकविण्याच्या प्रक्रियेतून काळा पैसा निAमाण होत असतो  करांचे दोन प्रकार केले जात असतात  आयकर, कंपनीकर, संपत्तीकर, वारसाकर, हे विशिष्ट व्यक्ती किंवा संस्थेच्या आपल्या कमाईच्या प्रमाणात भरावे लागतात  व त्यांना प्रत्यक्ष कर म्हणतात  उत्पादन शुल्क, विक्रीकर, व्हॅट, सेवाकर हे उत्पादित वस्तू किंवा सेवा खरेदी करतांना भरले जातात  ते अप्रत्यक्ष कर असतात  प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष असा कोणताही कर चुकवून मिळविलेले उत्पन्न हे काळे उत्पन्न ठरते  कर चुकवेगिरी करून मोठया प्रमाणावर संपत्ती आणि मिळकत करणाÅयांना बगळे श्रीमंत म्हणता येईल 

 काळा पैसा निAमीतीचे प्रमुख मार्ग ः-

१  प्रत्यक्ष करांची चुकवेगिरी - आयकर, कंपनीकर,संपत्तीकर आणि वारसाकर या प्रमुख प्रत्यक्ष करांची मोठया प्रमाणावर चुकवेगिरी होत असते  केवळ आयकराचा विचार केल्यास भारतात चुकवेगिरी किती होते  याची कल्पना येते  सध्या पुरूष, स्त्री, किंवा जेष्ठ नागरिक करदात्यास अनुक्रमे १ ८०, १ ९०, किंवा २ ४०लाखापेक्षा जास्त बिगरशेती उत्पन्न असल्यास जास्तीत जास्त ३०टक्के कर भरावा लागतो देशातील ११० कोटी लोकसंख्येतील केवळ ३ टक्के लोक आयकर विवरण भरत असतात  मागील वAषी ५ कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्न जाहीर करणाÅयांची संख्या १,२५७ आाणि १ कोटींपेक्षा जास्त उत्पन्न नोंदविणाÅयांची संख्या १०,६०० इतकी होती  आयकर आणि कंपनी करांमध्ये अनेक सवलती असतात  या विविध सवलतींचा गैरफायदा घेऊनही कर चुकवेगिरी चालते 

                   संघटीत क्षेत्रामध्ये नोकरी करणाÅयांना आयकर चुकविण्याची फारशी संधी                     मिळत नाही  नियमित पगारा व्यतिरिक्त मिळणारे इतर शेती किंवा बिगर शेती उत्पन्न                         हे लोक दवडू शकतात  किंवा सवलतीचा लाभ घेण्यासाठी खोटी कागदपत्रे सादर                    करू शकतात  परंतु असंघटीत क्षेत्रातील व्यावसायिक विक्रेते, व्यापारी, दलाल आदी आयकर विवरण पत्र भरत नाही  विवरण पत्र भरलेच तर उत्पन्न अत्यंत कमी दाख्विले जाते 

२  अप्रत्यक्ष करांची चुकवेगिरी- देशात उत्पादित झालेल्या वस्तुंवर उत्पादन शुल्क व सेवांवर सेवाकर भरावा लागतो  खोटी माहिती देऊन हे कर चुकविले जातात  कर चुकवेगिरी करून उद्योजक आणि व्यावसायिक अमाप काळी संपत्ती निAमाण करतात 

३  परवाना आणि नियंत्रण व्यवस्था - आपली वाटचाल मुक्त अर्थव्यवस्थेकडे होत असली तरी अनेक बाबींसाठी शासकीय परवाने आणि मान्यता घ्यावीच लागते  शासकीय काAयालयात लाच घेतल्याशिवाय शुल्लक कामे देखील होत नाही  हा सAवांचाच अनुभव आहे  नवीन कोणतीही गोष्ट सुरु करावयाची असेल आणि त्यासाठी शासकीय मान्यता हवी असेल तर जमीन, भुखंड खरेदी विक्री आणि बांधकाम व्यवसायात मोठया प्रमाणात काळया पैशाची निAमीती होते 

४  राजकीय पक्षांना देणग्या ः- १९६८ पासून सरकारने राजकीय पक्षांना देणग्या देण्यावर बंधने घातली आहे  देणगीदारांकडून राजकीय प्रक्रीयेत हस्तक्षेप होऊ नये यासाठी ही बंदी घातली गेली  परंतु राजकीय पक्षांना आणि व्यक्तींना उद्योजकांकडून मोठया प्रमाणावर काळा पैसा प्राप्त होतो हे उघड गुपीत आहे  एकदा राजकीय पक्षांना विशेषतः सत्ताधारी पक्षाला काळा पैसा पुरविला की, उद्योजक व्यावसायिक कोणत्याही वाममाAगाने पैसा कमाविण्यास मोकळा होतो त्याच्यावर शासकीय यंत्रणेचा वचक राहूच शकत नाही  कारण त्याला राजाश्रय प्राप्त झालेला असतो  स्थानिक पातळीवर वाळू खते बी-बियाणे दारू विकण्यापासून राष्ट्रीय स्तरावर मोठे व्यवहार करणारे अनेकजण प्रचंड काळा पैसा मिळवित होते 

५  लोकप्रतिची आणि प्रशासक प्रत्येक पंचवाAषिक योजनेगणीक प्रशासकीय गुंतवणूक व खर्च वाढत आहे  शासकीय गुंतवणूक किंवा खरेदीसाठी टेंडर पध्द्त अस्तित्वात आहे  टेंडर पास करुन घेण्यासाठी शासकीय अधिकारी आणि त्यांच्या राजकीय प्रमुखाला किती टक्के द्यावे लागतात्ा हे त्या क्षेत्रातील लोकांना चांगलेच माहीती असते  काॅमन वेल्थ गेम्स आणि टूजी स्पेक्ट्रम मधील घोटाळयाने लोकांचा सरकारवरील विश्वासच उडाला आहे  काळा पैसा मिळविण्याशिवाय व तो पक्षाला बहाल केल्याशिवाय कोणत्याही नेत्याला आपली खुAची टिकविता आली नाही 

                   काळया अर्थव्यवस्थेत विरोध उपाय अर्थव्यवस्थेला समांतर चालणारी व    प्रसंगी कायदेशीर व्यवस्थेला धक्का देणारी ही काळी अर्थव्यवस्था याच काळात नष्ट होणार      नाही  प्रवाशांचे सुटे पैसे न देणारा बस कंडक्टर, उत्पन्न दडविणारे नोकरदार, कर चुकविणारे      उत्पादक व       व्यापारी देणग्या घेणारे शिक्षण समांतर लाच घेणारे अधिकारी अशी काळा पैसा       मिळविणाÅयांची          यादी खूप मोठी आहे